Klasycyzm
Pod koniec XVIII wieku nadmierne zdobnictwo, monumentalizm i brak jakichkolwiek ograniczeń stracił na popularności. Renesans, który miał być powrotem do sztuki starożytnej, poprzez barok i rokoko jeszcze bardziej oddalił się od niej. Zbiegło się to w czasie z Rewolucją Francuską. Barok i rokoko kojarzyły się ze znienawidzonym absolutyzmem, bogactwem i wyzyskiem. Społeczeństwo europejskie zapragnęło powrotu do prostej, ale jakże uroczej i pięknej formy starożytnej sztuki Grecji i Rzymu. Tak oto narodził się klasycyzm.
Francja
Okres klasycyzmu francuskiego obejmuje czasy panowania Ludwika XV i Ludwika XVI (1774-1789), czasy Wielkiej Rewolucji, Dyrektoriatu i Konsulatu (1789-1804) oraz rządy Napoleona I (1804-1814). Najbardziej znanymi twórcami mebli byli: Jean-Francois Oeben, Jean-Henri Riesener, Andre Roubo, David Roentgen, Jean-Francois Leleu oraz Georg Jacob z synami.
W połowie okresu panowania Ludwika XV nastąpiło połączenie rokokowej formy mebli z formami klasycznymi, cechującymi się prostą linią i symetrią. Klasycyzm Francji najpełniej rozwinął się podczas rządów Ludwika XVI. Do wytwarzanych wówczas mebli skrzyniowych należały komody, bufety, sekretery, kabinety, szafy biblioteczne i szyfoniery. Meble miały prostokątne kształty z przodu i boków. Wytwarzano wiele odmian stołów: stoły-bufety, etażerki, serwantki i stoły przenośne. Ornamentyka mebli z czasów Ludwika XVI charakteryzuje się motywami kwiatowymi, wstęgami, lirami, łukami kupidynów oraz akantami, arabeskami i detalami architektonicznymi. Meble wykańczano najczęściej techniką woskowania i polerowania. W meblach reprezentacyjnych stosowano również pozłacanie i srebrzenie płatkami metalu, układanymi na wielowarstwową powłokę gesso i pulment. Płatki złota były bardzo cienkie i uzyskiwano w ten sposób przepiękną głębię kolorów. Meble również malowano barwnymi lakierami dostosowanymi do wnętrza pomieszczeń. Niezwykle wysoki poziom osiągnęła technika intarsjowania. Najwspanialsze efekty uzyskiwano układając różnorodne i skomplikowane kompozycje z drewna o różnej barwie i rysunku słojów. Intarsję często wzbogacano grawerowaniem, barwieniem i przypalaniem. Do inkrustacji używano metali (cyna, srebro) masy perłowej, szylkretu oraz kości słoniowej lub innej zwierzęcej. W bogatszych meblach stosowano płytki porcelanowe. Ozdoby oraz okucia wykonywano z mosiądzu lub złoconego brązu.
Pod wpływem popularności wzorów greckich, etruskich, rzymskich i egipskich (od 1780 roku) zaczęto wykonywać całe meble lub ich części z brązu złoconego, spatynowanego na zielono oraz z kutego żelaza. Najczęściej były to małe stoliki, gerydony, trójnogi i stoliczki do robótek ręcznych, pięknie zdobione kwiatami lotosu, sfinksami, sarkofagami, palmetami, jastrzębiami, giloszami i innymi ornamentami w stylu antycznym.
Podczas rządu Dyrektoriatu wytwarzano meble o skromniejszym zdobnictwie i prostsze niż w okresie sprawowania władzy przez Ludwika XVI. Zaczęto wprowadzać zdobienia zaczerpnięte z antycznej Grecji- nowe motywy do dekoracji mebli, np. bębny, trąbki, włócznie, czapki frygijskie oraz motywy wiejskie – cepy, kosy, pługi. W tym okresie powszechnie wykorzystywanym drewnem był mahoń a bardzo popularne wówczas meble oparte na wzorach greckich wykonywano z kutego żelaza i brązu.
Nowym kierunkiem w meblarstwie był klasycyzm monumentalny, zwany empirem, który wykształcił się za panowania Napoleona I. Styl ten charakteryzuje się utrzymaniem symetrii i poprawnością kompozycji form grecko-rzymskich. Były to meble reprezentacyjne, ciężkie i niezwykle masywne co nie przynosiło zbytniego komfortu w ich użytkowaniu. Wprowadzono również kilka nowych odmian mebli. Prawie wszystkie stoły były ośmiokątne lub okrągłe, z marmurowymi blatami, wsparte na postaciach ludzkich, zwierzęcych lub na formach kombinowanych. Wykonywano również trójnożne stoły (na wzór znalezionych w Pompei), łoża empirowe (zwane łożami-łodziami), nowe typy taboretów i krzeseł.
Anglia
Klasycyzm angielski trwał od końcowej fazy panowania Jerzego III (1770-1810), poprzez fazę regencji Jerzego IV (1810-1820) aż do czasów początków panowania królowej Wiktorii. Kierunek ten zainicjowali i rozwinęli Robert Adam, James Adam, Thomas Sheraton, George Hepplewhite oraz znany nam już Thomas Chippendale. Bracia Adam projektowali wnętrza – w tym i meble we współpracy z Chippendalem, Hepplewhitem i innymi twórcami. Ornamentami szczególnie charakterystycznymi dla Roberta Adama były róże jerychońskie, wklęsło-wypukłe wzory, fryz żłobkowany i motyw parasola. Najczęściej te motywy możemy napotkać w intarsji mebli i aplikacjach z brązu. W wyniku współpracy z braćmi Adam Chippendale wykonywał meble, w których dominowały formy klasyczne i linie proste, wzbogacone ozdobnym stylem rokoka. Były to meble o ciężkiej konstrukcji i dużych rozmiarach. Po śmierci Thomasa Chippendale’a (1779 rok) firmę przejmuje jego syn (Thomas), jednak nie miała ona już takiego znaczenia jak w okresie swojej świetności.
George Hepplewhite projektował i wykonywał swoje meble w Londynie, w latach 1760-1786. Pomimo iż były one dość słabej konstrukcji, znane są ze swych wyjątkowo pięknych kształtów i kolorów. Wyroby Heppelwhite’a zdobione były rzeĄbami przedstawiającymi wstęgi, wstążki, rozety, motywy z kłosów pszenicy, wazy i festyny. Ornamenty malowane przedstawiały postacie mitologiczne i kwiaty. Częstym elementem zdobniczym była markieteria, którą wytwarzano z drewna hebanu, tulipanowca, cisu, sykamory, gruszy, czereśni, drewna różanego i palisandru.
W tym samym okresie inny znany twórca angielskich mebli klasycystycznych Thomas Sheraton, projektował niezwykle oryginalne i wyjątkowe meble a jego wpływ na kreowanie stylu był olbrzymi. W jego meblach dominowały linie proste wyraĄniej niż w projektach Hepplewhite’a. Sheraton współpracował z braćmi Adam oraz Wedqewoodem, wytwórcą i projektantem wyrobów z porcelany. To właśnie dzięki tej współpracy jako pierwszy w Anglii użył plakietek porcelanowych w ornamentyce mebli. W późniejszym okresie wpływy francuskiego dyrektoriatu i empiru przyczyniły się do wprowadzenia delikatnych egipskich, rzymskich i greckich krzywizn. Dało to początek stylowi regencji.
Meble z okresu regencji wykonywano głównie z mahoniu, natomiast mniejsze (buduarowe i salonowe) z drewna palisandrowego intarsjowanego hebanem, drewnem sandałowym lub cytrynowym. W 1755 roku w Anglii pojawiają się pierwsze publikacje o meblach bambusowych („Chinese Designs”). W latach 1770-1780 rysunki zawarte w tej pracy posłużyły do projektowania imitacji mebli bambusowych, wykonywanych z toczonego drewna bukowego i barwionego na bambus.
Od roku 1815 zauważmy zanik form proponowanych we wzornikach Hope’a. Nadchodził okres wiktoriański.
Polska
Prekursorem i inicjatorem mody klasycystycznej w Polsce był król Stanisław August (1764-1795). Adam Poniński, podskarbi wielki koronny w roku 1775 sprowadził do stolicy siedmiu ebenistów, ze słynnej manufaktury Abrahama i Davida Roentgenów. Zaowocowało to wprowadzeniem bogatych wzorów i ornamentyki z mebli francuskich i angielskich.
W północnej części Polski elementy konstrukcyjne wykonywano z drewna dębu, a w południowej części kraju- z drewna jodły, sosny, świerka rzadziej z drewna gruszy, czereśni czy lipy. Powierzchnie okleinowano drewnem orzecha, modrzewia, jesionu, cisu, brzostu, olszy, klonu, topoli i drzew owocowych. W końcu XVIII w. stosowano również okleiny mahoniowe.
Okres Księstwa Warszawskiego (1806-1815) to formy masywne, klasyczne i monumentalne. Zdobiono je z umiarem- najczęściej płaskorzeźbą, rzadziej intarsją. W oparcia mebli do siedzenia wprowadzono pionowe drewniane pręty a podstawy stołów wykonywano w kształcie liry. Formy te przetrwały aż do połowy XIX wieku w Królestwie Polskim, w Wielkim Księstwie Poznańskim i w Rzeczpospolitej Krakowskiej.