Inne mniejsze znane manufaktury polskie

Oprócz dużych, znanych i cenionych fabryk porcelany istniało wiele pomniejszych manufaktur. Nie przyczyniły się one wybitnie do rozwoju kunsztu tworzenia porcelany, są jednak warte odnotowania - a wyroby z tych wytwórni osiągają często wysokie ceny na giełdach kolekcjonerskich.

Emilczyn, 1820-1852

Na Wołyniu w miejscowości Emilczyn w latach 1820-1852 istniała istniała fabryka porcelany założona przez Sergiusza Uwarowa, który był ochmistrzem dworu carskiego. W emilczyńskiej manufakturze produkowano tanie, porcelanowe naczynia codziennego użytku. Przez 32 lata swojego istnienia, wytwórnia nie zapisała się w historii większymi osiągnięciami. Produkowane naczynia miały pospolite formy, a dekoracja wyrobów ograniczała się do skromnych zdobień bez użycia złoceń. Charakterystyczna sygnatura miała zazwyczaj kolor czerwony.

Lubartów, 1839-1850

Henryk Łubieński, wiceprezes Banku Polskiego zakłada w Lubartowie w roku 1839 manufakturę ceramiki, którą po dwóch latach (w 1841 roku) przekazuje swojemu bratankowi Pawłowi Łubieńskiemu. Manufaktura została założona w okolicy pozbawionej odpowiedniej glinki, co spowodowało przymus sprowadzania surowca z odległych Puław. Było to do tego stopnia nieopłacalne, że w przyszłości spowodowało likwidację tej manufaktury. W Lubartowie produkowano dość różnorodne wyroby. Wytwarzano tu zarówno fajanse, kamionkę jak i terakotę. produkty lubartowskie cechuje przewaga dekoracji plastycznej nad kolorystyką - wazony, tace, koszyczki, dzbanki były z reguły bogato zdobione płaskorzeźbami. Wytwórnia produkowała również ciekawe figurki psów myśliwskich. Do dzisiejszego dnia nie przetrwał niestety żaden znakowany egzemplarz porcelany lubartowskiej.

Dowbyszewo, 1840-1914

W Dowbyszewie na Wołyniu w roku 1840 powstaje nieduża manufaktura, w której pracowało czternastu pracowników. Ta niewielka wytwórnia wyrabiała głównie użytkową porcelanę stołową, skromnie dekorowaną kolorowymi farbami. Podstawowym wyrobem dowbyszewskiej manufaktury były serwisy do herbaty. Porcelanę z Dowbyszewa sygnowano czerwonym, malowanym napisem, umieszczonym pod nieporadnym wizerunkiem orła rosyjskiego. Manufakturę w Dowbyszewie zlikwidowano przypuszczalnie w okresie pierwszej wojny światowej.

Romanów, druga połowa XIX w

W sąsiedztwie fabryki koreckiej i horodnickiej w dziewiętnastym wieku działała nieduża fabryka porcelany, o której niestety brak szczegółowych informacji. Z przekazów, które zachowały się w literaturze można wywnioskować, że manufaktura w Romanowie wyrabiała porcelanę stołową średniego gatunku, skromnie zdobioną, na ogół bez złoceń. Porcelana ta była raczej nieudolnym naśladownictwem najlepszego okresu Baranówki. Wyroby sygnowano czerwonym, malowanym napisem w języku rosyjskim.

Sławsk, 1840-1847

Koło Konina, w miejscowości Sławsk, istniała w latach 1840-1847 mała fabryka fajansu, założona przez Jana Wężyk-Rudzkiego. Choć manufaktura istniała tylko kilka lat, wyroby jej odznaczały się ciekawą dekoracją plastyczną. Do najbardziej znanej porcelany sławskiej możemy zaliczyć ażurowe koszyczki. Naczynia były sygnowane tłoczonym napisem Sławsk, obok wycisku bywał umieszczany czasami malowany znak węża, czasami inicjały J.R.

Bielotyn, 1850-1889

W 1850 roku w Bielotynie na Wołyniu powstaje fabryka fajansu i porcelany. Pomimo, iż w pobliżu znajdowały się złoża dobrej glinki, wytwórnia nie przynosiła spodziewanych zysków. Nawet sprowadzenie dobrych fachowców z Niemiec nie zmieniło tej sytuacji. Bankrutującą manufakturę kupuje w roku 1862 przemysłowiec Fiszel Sussmann, który odstępuje ją w roku 1880 Mojżeszowi Szapiro. Manufaktura produkowała fajanse i porcelanę stołową niższego gatunku. Wyrabiano również figurki, z których najbardziej znany jest mężczyzna z psem i dziewczyna z gołąbkiem. Wyroby zdobiono niezbyt obficie, bardzo rzadko używając złoceń. Manufakturę zlikwidowano w roku 1889.

Barasze, 1854-1914

W Baraszach na Wołyniu w 1854 roku Aniela Raciborska organizuje małą wytwórnię fajansu, która od roku 1870 produkowała również porcelanę stołową. Naczynia produkowane w Baraszach były przeznaczone głównie dla uboższej warstwy ludności. Wyroby były zdobione bardzo skromnie, zdobienia ograniczały się do obwódek brzegów i bardzo rzadko kwiatków.

Denków, 1853-1874

W miejscowości Denków koło Ostrowca Świętokrzyskiego zachęcony dobrze prosperującą manufakturą ćmielowską, Jacek Małachowski zakłada fabrykę kafli piecowych i innych naczyń glinianych. Po kilku latach manufaktura ta produkuje również wyroby fajansowe. Drugą wytwórnię fajansu zakłada w Denkowie w roku 1853 były dyrektor fabryki ćmielowskiej Gabriel Weiss, który po odejściu z Ćmielowa przejął nad nią osobiste kierownictwo. Weiss w roku 1870 sprzedaje zakład Kotkowskim, którzy oprócz fajansu i kamionki produkują tu również naczynia porcelanowe. Wyroby denkowskiej wytwórni były przeznaczone do codziennego użytku, produkowano głównie naczynia stołowe o znikomych walorach dekoracyjnych. W 1874 roku fabryka doszczętnie spłonęła i nie została już odbudowana.

Kamienny Bród, 1870-1890

W 1870 roku w Kamiennym Brodzie na Wołyniu F.Sussmann otwiera fabrykę porcelany i fajansu stołowego. Manufaktura produkowała porcelanę tylko do roku 1890 - następnie zaś jedynie fajans, który był bardzo popularny i cieszył się dużym powodzeniem. Do dnia dzisiejszego zachowały się tylko egzemplarze wyrobów fajansowych.

Pakaniewo, 1879-1914

W Pakaniewie w roku 1879 Altea Fenshawe zakłada fabrykę fajansu i porcelany, którą w roku 1896 odkupuje Sergiej Rostowcew. Przez cały okres działalności manufaktury jej dzierżawcą był Chaim Brahms. Fabryka w 1903 roku zatrudniała sześćdziesięciu pracowników, produkując pośledniego gatunku wyroby z fajansu i porcelany. Zakład przetrwał do wybuchu pierwszej wojny światowej.

Pruszków, 1872-do dnia dzisiejszego

W Pruszkowie koło Warszawy Aster Blum i Teich Feld - dwóch przedsiębiorców żydowskich zakłada wytwórnię fajansu. Manufaktura prosperowała wyjątkowo dobrze, w roku 1884 zatrudniając stu dwudziestu robotników, a w roku 1903 stu sześćdziesięciu. Fabryka produkowała użytkowe fajanse stołowe, które dzięki dość dobrej jakości i niskiej cenie znajdowały licznych odbiorców. Naczynia były estetycznie zdobione drukowanymi owocami, gałązkami i kwiatami. Dobra passa trwała do roku 1914, kiedy to pierwsza wojna światowa niemal doszczętnie rujnuje fabrykę. Okres międzywojenny nie był łatwy dla pruszkowskiej manufaktury, która borykała się z dużymi trudnościami finansowymi, a często zmieniający się właściciele usiłowali z małym powodzeniem ożywić fabrykę. Po drugiej wojnie światowej fabrykę przejmuje państwo. Po zakończonej w 1956 roku modernizacji i rozbudowie fabryka rozpoczyna specjalistyczną produkcję porcelitu stołowego pod nazwą Zakłady Porcelitu "Pruszków".

Bogucice, dawniej Giesche 1922-do dnia dzisiejszego

Około roku 1922 w Katowicach-Bogucicach zawiązuje się spółka akcyjna, Fabryka Porcelany "Giesche", ze znacznym udziałem kapitału niemieckiego. Jak na ówczesne warunki manufaktura była wyjątkowo dobrze wyposażona w dobrej jakości sprzęt i mogła natychmiast rozpocząć produkcję porcelany wysokiego gatunku. Wyroby ze znakiem "Giesche" odznaczały się wyjątkową białością i przezroczystością, dorównując jakością wyrobom zachodnioeuropejskim. Wzorowane na porcelanie rosenthalowskiej wyroby były proste, oszczędnie zdobione i bardzo wytworne. Wysoką jakość porcelany zakład zachował do wybuchu drugiej wojny światowej, po której zakończeniu fabryka zostaje upaństwowiona, otrzymując nazwę "Zakłady Porcelanowe Bogucice".

Parowa, dawniej Tiefenfurt

W Parowej istniały trzy fabryki porcelany. Największą z nich była wytwórnia delikatnego fajansu, założona przez M. Matthiesena następnie odkupiona przez K.Steinmanna, która w 1868 roku rozpoczyna produkować również porcelanę. Kolejna manufaktura należała do Reinholda Mattisena i przechodziła kolejno przez ręce Towarzystwa Akcyjnego oraz Paula Tuppacka, natomiast po pierwszej wojnie światowej zakład został wykupiony przez C.H. Tuppacka a porcelanę produkowano w nim do 1931 roku. Trzecią manufakturą była fabryka "Sternporzellan" założona w latach trzydziestych przez Lebera.

Jaworzyna Śląska, dawniej Koenigszeld, obecnie Karolina

W 1876 roku w Jaworzynie Śląskiej koło Świdnicy zostaje założona fabryka porcelany, która produkuje porcelanę stołową, hotelową i galanterię ceramiczną. Porcelana z tego okresu cieszy się dużym powodzeniem wśród kolekcjonerów. Po roku 1945 zakłady przejmuje państwo, przez kolejne dziewięć lat sygnując wyroby znakiem "Koenigszeld-Made in Poland". W 1954 roku fabryka otrzymuje nazwę "Karolina".

Tułowice, dawniej Tillowitz

W Tułowicach pod Opolem w 1804 roku powstaje fabryka kamionki i fajansu, która w latach czterdziestych zeszłego wieku produkowała również porcelanę. Kupiec Reinhold Schlegelmilch w 1869 roku buduje przy znacznym poparciu finansowym przemysłowców śląskich nowy zakład, w którym rozpoczyna produkcję luksusowej porcelany stołowej. Jakość porcelany była tak wysoka, że większość produktów sprzedawano do Anglii, Francji i Ameryki. Po drugiej wojnie światowej fabrykę przejmuje państwo przestawiając ją na wyrób niskiej jakości porcelitu stołowego. Dopiero kolejne lata przynoszą wzrost jakości wyrobów, które zaczynają być wysoko cenione przez odbiorców zagranicznych.

Pozostałe manufaktury

Obok wyżej wymienionych wytwórni istniało również kilkanaście mniejszych manufaktur, o których możemy napotkać skąpe wzmianki w literaturze: Bodzechów, Chorowice, Gorszki, Tokarówka, Częstochowa, Ruda Śląska-Bykowina, Szopienice, Mirostowice Dolne, Lubiana, Skop, Boguchwała, Szczawienko, Jedlina Zdrój, Kowary, Biała Woda i wiele, wiele innych mniej lub bardziej znanych.

Reklamy