Tomaszów Lubelski
Założenie fabryki - 1794. Produkcja porcelany - od 1806. Likwidacja fabryki - 1846.
Drugą chronologicznie powstałą polską fabryką porcelany był zakład w Tomaszowie Lubelskim. Fabrykę założył Franciszek Mezer, którego do odejścia z posady dyrektora Korca nakłonił Aleksander August Zamoyski. Z pewnością było to poparte bardzo korzystnymi warunkami finansowymi, skoro Mezer zdecydował się zamienić kierownictwo dużej fabryki w Korcu na rzecz niewielkiej wytwórni tomaszowskiej. Zakład rozpoczyna produkcję na przełomie lat 1794-1795. Początkowo produkuje wyłącznie fajans, co było związane z brakiem doświadczonej kadry pracowniczej.
Dopiero po dwunastu latach udaje się Mezerowi wykształcić odpowiednią ilość miejscowych fachowców i w 1806 roku uruchomić niewielką produkcję porcelany. W tym najlepszym okresie działalności manufaktura zatrudniała czterdziestu pracowników i posiadała dwadzieścia warsztatów. Wyroby sprzedawano we Lwowie, Jarosławiu, Tarnowie, eksportowano je również na Węgry i Wołoszczyznę.
W 1809 roku następuje polityczne przesunięcie granic i Tomaszów zostaje włączony do Księstwa Warszawskiego. Fabryka zostaje odcięta od złóż glinki kaolinowej, które znalazły się za granicą. Zahamowało to również sprzedaż wyrobów do Austrii, w której obowiązywał zakaz importu wyrobów z ceramiki. Dla fabryki stało się to ciosem, z której nie podniosła się już nigdy. Planowano przeniesienie manufaktury w pobliże złóż glinki, jednak nie doszło to do skutku. Fabryka podupadała i w 1827 roku została zamknięta. Syn Franciszka Mezera, Karol, podejmował próby wznowienia produkcji, jednak usiłowanie te pozostały również bez rezultatu. W roku 1842 manufakturę uruchamia ponownie były dyrektor fabryki, Robert Wendler. Kłopoty związane z pozyskaniem surowców po raz kolejny stały się przyczyną zamknięcia fabryki, tym razem ostatecznego. Był to rok 1846.
Pomimo krótkiego okresu istnienia i niewielkiej produkcji wyroby z Tomaszowa są niezwykle cenione za nieprzeciętne walory artystyczne. Dodatkowym atutem podnoszącym wartość przedmiotów jest mała liczba ocalałych do dziś egzemplarzy.
Głównym produktem fabryki tomaszowskiej były lekkie, proporcjonalne fajanse o żółtawym odcieniu. W roku 1821 fabryka otrzymuje na warszawskiej wystawie trzy złote medale za wyroby fajansowe. Choć porcelana stanowiła niewielki procent produkcji, wśród wyrobów znajdujemy najwspanialsze perełki sztuki ceramicznej, między innymi jednoosobowe zestawy śniadaniowe - solitery. Zestawy były zbliżone kształtem do wyrobów z Baranówki i Korca, filiżanki były przepięknie zdobione i często złocone wewnątrz. Ozdabiano je miniaturami portretowymi, co jest charakterystyczne dla Tomaszowa. Najczęściej były to miniatury przedstawiające postacie historyczne, np. Napoleona I, cesarza Aleksandera I, hetmana Karola Chodkiewicza, Franciszka Sapiehę czy założyciela fabryki A.A Zamoyskiego. Podstawki zestawów zdobiono herbami portretowanych osób oraz napisami objaśniającymi.
Pomimo niekorzystnych warunków fabryka zasłynęła z wysokiej jakości wyrobów. Niewątpliwie przyczynił się do tego głównie Franciszek Mezer, twórca polskiej porcelany.